Houssein Bouziane: “Ik probeer altijd door de ogen van anderen te kijken”

Houssein Bouziane: “Ik probeer altijd door de ogen van anderen te kijken”

Voor tentoonstellingsmaker Houssein Bouziane was het niet meer dan vanzelfsprekend dat de inwoners van Middelland zelf zouden bijdragen aan de totstandkoming van Middland Foto. Het initiatief dat hij samen met Samir Yaqoobi nam, is dan ook uitgegroeid tot een breed maatschappelijk project.

Bouzianes binding met Middelland komt niet uit de lucht vallen: hij is geboren en getogen in de Rotterdamse wijk. “Ik heb de wijk op z’n slechtst gezien”, zegt hij. “Dat beeld is altijd op mijn netvlies blijven staan.” Hij doelt op het straatbeeld van de jaren tachtig en negentig: half gesloopte gebouwen waar niks nieuws voor in de plaats kwam; kinderen die spelen tussen heroïnespuiten; arbeidsmigranten die aan hun lot werden overgelaten. “Ik ging wel eens bij een vriendje in Ommoord spelen, dat was echt een andere wereld.” Ondanks de ‘ellende’ waarin hij opgroeide, ziet Bouziane heel veel positieve kanten van Middelland. “Door alle verschillende culturen die hier door elkaar wonen, is de dynamiek enorm. Dat is nu nog steeds, en dat is prachtig om te zien.”

Van kunst naar welzijn

Tien jaar lang stond Bouziane aan het roer van multidisciplinaire projectruimte Dek22 (“Daar was altijd zoveel beweging, een hele interessante plek.”). In dat werk stond het maatschappelijk belang al hoog op de agenda, maar het kreeg concreter vorm toen hij zo’n vijf jaar geleden Samir Yaqoobi tegenkwam bij een werkgroep die jongeren met een Marokkaanse achtergrond ondersteunde, wanneer zij tussen wal en schip vielen. “Ik kende Samir nog van het schoolplein”, vertelt Bouziane, “maar inmiddels was hij al twintig jaar jongerenwerker. Hij kent de straat als geen ander. Geleidelijk kregen we het idee om het verhaal van de wijk te vertellen: hij vanuit zijn maatschappelijke achtergrond en ik vanuit mijn artistieke achtergrond. Want als er ergens wat over te vertellen valt, is het Middelland wel.”

De twee bundelden hun krachten en startten het project vanuit de wijk zelf. “In de brainstorm kwamen we eigenlijk gelijk uit op de migratieperiode van de jaren zestig als startpunt, omdat het onze eigen ouders waren die destijds in Middelland kwamen te wonen”, legt hij uit. “Vervolgens maakten we een flyer, hingen we overal posters op en plaatsten we berichten in kranten om mensen op te roepen foto’s in te sturen, van de jaren zestig tot nu. Er kwamen zoveel positieve reacties, zelfs van mensen die inmiddels heel ergens anders wonen kwamen foto’s binnen. Langzaamaan gingen ook professionele fotografen meedoen, belangrijke namen als Otto Snoek en Hansje de Reuver, waardoor ook anderen weer aanhaakten. Echt iedereen heeft meegedaan, dat is de grote kracht van dit project.”

Mooi voor iedereen

Uit dat enorme archief van de wijk moest Bouziane een selectie zien te maken. Dat was een hele klus, maar door zijn jarenlange ervaring met tentoonstellingen wist hij waar hij op moest letten. “Altijd probeer ik door de ogen van anderen te kijken: hoe kan ik het zo maken dat het voor iedereen mooi is?” Een voorwaarde hiervoor, was het buiten beschouwing laten van politiek. “We wilden het project goed vertalen naar de wijk zelf, daarom zit er geen politiek in”, legt Bouziane uit. “Van de ene kant zou het dan al snel over gentrificatie gaan, omdat er nu eenmaal grote veranderingen zijn geweest in de wijk. Daar wordt al genoeg over gediscussieerd, vinden wij. Van de andere kant wilden we het project zo toegankelijk mogelijk maken, dus daar past geen politieke kleur bij.”

Van welk pluimage je ook bent, Bouziane vindt het waardevol als allerlei Rotterdammers de fototentoonstelling komen zien, ook van buiten de wijk. “Het project vertelt een stukje geschiedenis van Rotterdam. Dat een wijk zo lang verpauperd is geweest, is bijna onmenselijk. De gemeente probeerde van alles, maar door gebrek aan goed beleid en geld kon het verder achteruitgaan. En toch heeft deze wijk zichzelf overleefd. Je zou een boek kunnen schrijven over Middelland.”

Verduurzaming van het project

Door het succes van Middland Foto is Bouziane druk bezig met verduurzaming van het project. “We zijn al bezig om het concept uit te rollen naar Spangen”, legt hij uit. “Daar zag je vroeger ook veel dichtgetimmerde gebouwen, drugspanden of vervallen woningen, maar door onder meer de populariteit van kluswoningen vind je er nu ook twee groepen ‘tegenover elkaar’. Met zo’n fotoproject kunnen we die nieuwe mensen iets leren over de wijk waar ze zijn beland en de mensen die er al decennia wonen.” Zijn ambitie reikt ook al verder dan Rotterdam, zelfs verder dan Nederland. “Marseille of Bordeaux lijken me ook geschikte steden om dit project uit te voeren”, kijkt Bouziane vooruit. “Er is soortgelijke problematiek daar. Het lijkt me interessant om nog een aantal keer met dit idee aan de slag te gaan, maar dan op andere plekken.”

Toch is Bouziane ook met Rotterdam nog lang niet klaar. “Om mijn missie verder uit te breiden, ben ik bezig met een nieuw project om kunst en maatschappelijke belangen bij elkaar te brengen. Ik vind het belangrijk dat jongeren met kunst en muziek in aanraking komen. Vaak is dit weggelegd voor een kleine groep: ouders moeten wel geld hebben voor muziekles of andere culturele hobby’s. Met Voordoor wil ik werkplaatsen creëren voor jongeren, waar ze bijvoorbeeld kunnen leren om T-shirts te zeefdrukken of muziek te maken. De naam slaat op ‘voor en door jongeren’, maar ook op de deur (door in het Engels, WM.) die altijd open staat. Sommige jongeren hebben net een zetje nodig. Wij willen daarbij helpen door hen van alles te leren en hen te koppelen aan bedrijven waar ze ervaring kunnen opdoen.”

Samenwerken is de sleutel

Samenwerken is de sleutel bij zo’n beetje alles wat Bouziane doet. Hij heeft inmiddels zoveel samengewerkt met Rotterdamse organisaties, dat hij wel enkele tips heeft voor andere professionals. De belangrijkste: als je zegt dat je iets met z’n allen wil doen, zorg dan ook dat je het met z’n allen doet. “Vaak zie je projecten waarbij zo breed mogelijk mensen worden betrokken, maar uiteindelijk blijkt het niet toegankelijk. Bijvoorbeeld door het taaltje dat wordt gesproken. Wijkbewoners blijven weg; een klein clubje – vaak van buiten – blijft over. Het resultaat is dat er iets wordt gedaan voor mensen die net in de wijk wonen, maar niet voor alle wijkbewoners.”

Bouziane adviseert organisaties dan ook om goed naar elkaar te kijken en de verbinding te zoeken. “Er worden allerlei goede initiatieven genomen, maar onthoud dat je niet altijd zelf het wiel hoeft uit te vinden. Ga na of er al iemand in de wijk is die veel knowhow heeft op het vlak van jouw project en bekijk wat jullie samen kunnen doen. De organisatie, van bovenaf, en de mensen in de wijk, van onderaf, kunnen elkaar enorm versterken.”

Zelf kijken?

Een van de foto’s uit de expositie Middland Foto.

Middland Foto is een project van Houssein Bouziane, Samir Yaaqobi, Joke van Bilsen, Ingrid Bijkerk en Rob van der Veen. De expositie is nog tot en met 27 oktober te zien in De Hoed (1e Middellandstraat 103). Ook in de wijk zelf zijn sporen van de fototentoonstelling te zien. Van supermarkten tot cafés: op bijzondere plekken word je fotografisch geconfronteerd met het verleden. Check de website voor meer informatie en precieze openingstijden.

10 tips voor communicatie zonder genderstereotypen

10 tips voor communicatie zonder genderstereotypen

Verval jij per ongeluk in stereotypen als je de nieuwsbrief vult? Herhaal jij onbedoeld vooroordelen in je socialmediaposts? Ben je je wel bewust van genderdiversiteit als je een aanmeldformulier maakt? Professionals krijgen in allerlei situaties te maken met tekst of beeld waarin per ongeluk genderstereotypen bevestigd kunnen worden. IDEM Rotterdam geeft 10 tips om genderstereotypen in je communicatie-uitingen te voorkomen.

1. Check of je stereotypeert

“Mannen worden blij van werken.” Als je deze kop boven een artikel zou zien, dan klinkt dat best gek, nietwaar? Toch zou niemand opkijken van de kop ‘Vrouwen worden blij van werken’.

Ben jij bezig met een artikel, Facebookpost of andere uiting en komen er mannen of vrouwen in voor? Draai dan de rollen eens om. Krijg je er de kriebels van als je ‘man’ invult wanneer je ‘vrouw’ wilde schrijven? Grote kans dat je aan het stereotyperen bent.

Heb je inspiratie nodig voor deze omkeringen, wil je hier alert op blijven of gewoon lachen om de absurditeit ervan? Volg dan @manwhohasitall op Twitter.

2. Schrijf ‘zij of hij’

Het gaat vaak automatisch: als je in een tekst wil verwijzen naar een algemeen persoon, dan schrijf je ‘hij of zij’. Maar waarom zou je het niet omdraaien? Schrijf bijvoorbeeld structureel ‘zij of hij’, of verwijs alleen in vrouwelijke vorm (‘De mens is wat zij er zelf van maakt’).

3. Houd rekening met non-binaire of trans personen

Om inclusief te zijn in je communicatie-uitingen, is het van belang rekening te houden met non-binaire en transpersonen. De meeste trans personen willen graag aangesproken worden conform hun genderidentiteit, ongeacht of ze al in transitie zijn geweest (zij of hij is dan prima). Soms ligt het gevoeliger, zoals bijvoorbeeld bij non-binaire personen. Zij voelen zich immers niet thuis onder het label ‘vrouw’, maar ook niet onder het label ‘man’. De meest effectieve oplossing is de zin herschrijven naar meervoud: ‘Wil je non-binaire personen op de juiste manier aanspreken, verwijs dan naar hen. Dat vinden zij vaak het prettigst.’

4. Definieer een persoon niet aan de hand van haar of zijn partner

Houd je een interview of schrijf je een nieuwsbericht over een vrouw of man, die toevallig getrouwd is met een BN’er, publiek persoon of een andere bekende man of vrouw?

Introduceer diegene dan niet als ‘de vrouw of man van…’, maar schrijf over de persoon in haar of zijn eigen hoedanigheid als expert of professional. Bespreek haar relatie alleen als het inhoudelijk relevant is voor je stuk en probeer het vooral in de intro te vermijden.

5. Schrijf je vacatures? Voeg dan m/v/x toe aan de functietitel (of x/m/v of v/x/m of m/x/v)

Secretaresse, verpleegkundige of directeur: sommige functienamen zijn helemaal niet genderneutraal en andere pretenderen genderneutraal te zijn, maar zijn dat eigenlijk niet. Wanneer je een vacature plaatst en je wil graag dat iedereen zich aangesproken voelt om te reageren, houd hier dan rekening mee in je functietitel. Door een derde categorie toe te voegen (x), betrek je iedereen die zich niet aangesproken voelt door m of v.

Uit onderzoek blijkt dat een vacature waarin wordt gezocht naar een loodgieter/loodgietster meer reacties krijgt. En wat blijkt, hierdoor trek je niet alleen meer vrouwen, maar neemt de interesse van mannen ook niet af. Margreet Vermeulen schreef hier een interessant artikel over in de Volkskrant.

6. Denk na over je eigen functietitel

Ben jij een communicatieadviseur of -adviseuse? Ben je redacteur of redactrice? Ben je netwerker of netwerkster? Net zoals de functietitels in vacatureteksten, zijn ook de functietitels in je handtekening of op je visitekaartje vaak “genderneutraal”, maar dus eigenlijk mannelijk (zie ook de vorige tip).

Denk daarom na over je eigen functietitel. Kies ten eerste wat voor jezelf prettig voelt, maar ook wat praktisch is. Een communicatieadviseuse wordt immers minder snel gegoogeld dan een -adviseur. Ben je journaliste? Dan is die extra ‘e’ Google-technisch gezien minder bezwaarlijk en kun je bijdragen aan de zichtbaarheid van vrouwen in je beroepsgroep.

7. Ga het gesprek aan met collega’s en leidinggevenden

Alle kleine beetjes helpen natuurlijk, maar als jij als enige binnen je organisatie structureel genderneutraal communiceert dan sla je misschien de plank mis. Ga daarom het gesprek aan met je collega’s en leidinggevende(n). Bepaal samen de (communicatie)lijn en probeer ervoor te zorgen dat iedereen hier consistent in is.

8. Zorg voor voldoende genderafwisseling in beeldmateriaal

Gebruik je afbeeldingen om je boodschap te versterken? Heel goed! Maar let wel op dat je voldoende afwisselt tussen vrouwen en mannen. Probeer daarnaast te voorkomen dat je vrouwen of mannen in stereotiepe rolverdeling laat zien. Vergeet ook niet om non-binaire en trans mensen in dagelijkse situaties te laten zien. Speciaal daarvoor heeft Vice een beeldbank samengesteld met foto’s die je gratis kunt downloaden en gebruiken: https://broadlygenderphotos.vice.com

9. Let op de combinatie tussen woord en beeld

Probeer erop te letten dat je tekst en beeld elkaar versterkt en elkaar niet tegenspreekt. Gaat je artikel bijvoorbeeld over een eerlijke verdeling van huishoudelijke taken? Kies dan bijvoorbeeld niet een foto van een man in het huishouden waarbij ‘alles misgaat’: op die manier houd je onbedoeld het stereotype in stand.

Een goede balans vinden tussen woord en beeld kan heel lastig zijn, want soms zijn stereotypen niet zo eenduidig of voor de hand liggend. Sparren met collega’s over een bepaalde keuze is dan ook altijd een goed idee.

10. Vraag niet naar geslacht op een aanmeldformulier

Ben je bezig met een aanmeldformulier voor een event? Traditioneel vraag je dan naar geslacht om de juiste aanheft te bepalen. Toch kun je dit beter niet doen, om te voorkomen dat je mensen uitsluit. Vraag alleen naar geslacht als deze informatie strikt noodzakelijk is (tip: dat is het bijna nooit). Is het toch belangrijk? Voeg dan een derde optie toe, bijvoorbeeld ‘x’, ‘neutraal’ of ‘wil ik niet zeggen’. En als je toch bezig bent met een nieuw dropdownmenu, zou je ook de volgorde eens kunnen aanpassen!

Meer lezen over dit onderwerp?

WOMEN Inc. deed onderzoek naar beeldvorming in de media met betrekking tot gender. De conclusies lees je hier. Check ook de incomplete checklist voor een inclusiever medialandschap.

Op de hoogte blijven?

Deze en andere tips werden met Rotterdamse professioals gedeeld tijdens het Kennisatelier Gender & Beeldvorming van 4 juli 2019. Lijkt zo’n Kennisatelier jou ook interessant en nuttig? Wil je daarom op de hoogte blijven van alle events en bijeenkomsten van IDEM Rotterdam? Meld je aan bij ons netwerk en schrijf je in voor de nieuwsbrief!

THE KOKRA FAMILY pleit met kunstproject voor inclusie

THE KOKRA FAMILY pleit met kunstproject voor inclusie

Alsof ze zijn opgehangen door de ANWB of Rijkswaterstaat: de vier bordjes die in alle windrichtingen van de milieuzone van Rotterdam hangen roepen pas fronsende wenkbrauwen op als je de tekst leest: Gossip Free Zone. De niet van echt te onderscheiden ‘verkeersborden’ zijn een initiatief van line kramer en marjolijn kok, beide kunstenaars die regelmatig samenwerken onder de naam THE KOKRA FAMILY.

Wat is het verhaal achter de Gossip Free Zone?

marjolijn: We werden benaderd door Bas Hendrikx, de curator van Garage Rotterdam, om iets te maken over de stad. De nadruk zou liggen op het queerperspectief. We wisten meteen dat we iets wilden doen met de milieuzone, omdat we ons daaraan ergerden. Vrienden van ons moesten hun oude auto verkopen, omdat deze niet meer was toegestaan in de milieuzone, maar tegelijkertijd meerden er wel om de haverklap enorme cruiseschepen aan. Die zijn natuurlijk ook niet echt milieuvriendelijk. Dat zette ons aan het denken over de gezondheid van de stad: de waarden van CO2-uitstoot zijn te meten, maar hoe zorg je voor mentale gezondheid? Dat is immers net zo belangrijk als fysieke gezondheid.

Als iedereen zich op haar plek voelt in de stad, dan draagt dat bij aan mentale gezondheid. Roddelen zorgt echter voor uitsluiting, onder anderen van lhbti’ers. Zo kwamen we op het idee om van de milieuzone een Gossip Free Zone te maken, om mensen bewust te maken van de negatieve impact die roddelen kan hebben. We hebben liever dat mensen met elkaar praten dan over elkaar.

Hebben jullie al gehoord dat er naar aanleiding van de borden bijzondere gesprekken zijn geweest?

line: We hebben heel veel positieve reacties gekregen, maar of er echt gesprekken zijn geweest weten we niet. De meeste mensen die de borden zien, weten natuurlijk niet dat het een kunstproject van ons is. Wat voor ons het belangrijkste was, om via een omweg bewustwording te creëren. Dit wilden we juist niet doen door in verboden te praten. Je ziet wel eens van die wijkregels op huizen hangen, maar wij wilden het niet betuttelend brengen. We wilden laten zien dat je er zelf voor kan kiezen om niet te roddelen. ‘Free’ suggereert een soort vrijblijvendheid.

Klopt het dat het een guerrilla-kunstproject is?

marjolijn: Dat klopt, dus het is maar de vraag hoe lang de bordjes blijven hangen. Toen we het plan hadden bedacht, was het te kort dag om officieel toestemming aan te vragen voor een kunstproject in de buitenruimte. De bordjes waren namelijk gekoppeld aan een tentoonstelling in Garage Rotterdam. Een medewerker had ervaring met guerillakunst, dus die heeft ons geholpen. We hebben er natuurlijk voor gezorgd dat de bordjes goed bevestigd zijn en geen gevaar vormen voor bewoners of verkeer. De tentoonstelling is inmiddels afgelopen, maar de bordjes hangen er nog steeds!

line: Ondertussen doen we ons best om de borden te behouden voor de stad. Daarom ben ik druk bezig met een aanvraag voor het project, maar helaas krijg ik steeds maar geen reactie van de officiële instanties.

Hoe kan jullie kunst bijdragen aan meer gelijkheid in Rotterdam?

line: Door werk te maken dat niet heel dwingend is, maar je beetje bij beetje aan het denken zet. Ik denk dat kleine speldenprikjes net zoveel effect hebben als grote parades of regenboogfestivals.

marjolijn: Daarbij kun je met kunst in de buitenruimte ook mensen bereiken die niet zo snel naar een kunstinstelling zouden gaan. Dat is het mooie eraan. En de boodschap moet er inderdaad niet te dik bovenop liggen, want dan voelen mensen zich te gestuurd.

Maar denken jullie dat mensen de boodschap dan wel oppikken, er staat immers geen verdere uitleg bij het bord?

line: Ik geloof in het trickle-downprincipe. Dat lijkt mij de beste manier om mensen te leren over inclusiviteit. Ik geloof in kleine stapjes: kennis die je zo verspreid is eerlijker en het effect is duurzamer.

marjolijn: Ons doel is vooral om mensen aan het denken te zetten, bijvoorbeeld al met onze naam als kunstenaarscollectief: THE KOKRA FAMILY. Als getrouwde vrouwen zonder kinderen, worden we meestal niet als familie gezien. Wij willen graag nadenken over het concept ‘familie’: wie hoort daar wel en niet bij? Hoe kunnen we het concept familie uitbreiden? Zou je bijvoorbeeld een volwassen vluchteling kunnen adopteren, zodat deze familie wordt en legaal in Nederland kan verblijven?

line:  We noemen onszelf ook bewust ‘queer’ en niet lesbisch, want dat is nog steeds normatief. We gaan liever tegen alle normen en binair denken in. Door dat aan de kaak te stellen, hopen we dat mensen hierover met ons in gesprek gaan. Als je het niet eens bent met ons samenzijn, spreek ons daar dan persoonlijk op aan.

Daar zit je toch ook niet altijd op te wachten?

marjolijn: Toch hebben we dat liever dan dat mensen met vooroordelen blijven rondlopen. Dit soort microactivisme levert namelijk wel veel op. We proberen te laten zien dat ons samenzijn ook goed is, dat het niet eng of gevaarlijk is, waardoor we hopen dat ze ons als gewoon gaan zien.

line: Kijk, het moet natuurlijk wel leuk blijven. Als mensen agressief worden of echt niet willen, dan gaan we ook niet preken.

Zijn al jullie kunstprojecten gericht op sociale thema’s?

line: Als we samenwerken, hebben onze projecten altijd een sociale insteek. Daarnaast is het altijd een performatief werk, waarbij het publiek of de toeschouwer een rol vervult. Dit proberen we wel altijd met een vleugje humor te doen, omdat dat belangrijk is om je boodschap over te brengen zonder dwingend te zijn.

Hebben jullie vanuit jullie kunstenaarsachtergrond tips voor professionals, om bij te dragen aan een inclusieve samenleving?

line: ‘Selfcare’ is heel belangrijk, hou van jezelf. Denk ook over andere vormen van ‘wij’. En neem vooral heel veel tijd. Letterlijk, want het gaat om een proces.

marjolijn: Probeer mensen op een andere manier te stimuleren, speels. Leg de boodschap er niet te dik bovenop.

5 vragen over…  Het gedeeltelijk verbod op gezichtsbedekkende kleding

5 vragen over… Het gedeeltelijk verbod op gezichtsbedekkende kleding

De kranten en nieuwssites stonden er bol van en Twitter ontplofte zo’n beetje: de wet gedeeltelijk verbod op gezichtsbedekkende kleding is op 1 augustus in werking getreden. De wet houdt in dat mensen niet met gezichtsbedekkende kleding het openbaar vervoer, onderwijsinstellingen, zorginstellingen of overheidsgebouwen mogen betreden. Er ontstond volop commotie en voor- en tegenstanders van de wet lieten zich (online) luid horen. Hoe zit het nu precies met dat gedeeltelijk verbod en wat kun je doen als je naar aanleiding ervan discriminatie ervaart of er getuige van bent? We stelden 5 vragen aan antidiscriminatiebureau RADAR.

1. Wat houdt het verbod precies in?

De ‘Wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding’ houdt in dat mensen niet met gezichtsbedekkende kleding het openbaar vervoer, onderwijsinstellingen, zorginstellingen of overheidsgebouwen mogen betreden. Onder gezichtsbedekkende kleding wordt het volgende verstaan: “kleding die het gezicht geheel bedekt of waarbij alleen de ogen zichtbaar zijn”. Het gaat dan bijvoorbeeld om integraalhelmen, bivakmutsen, boerka’s of nikabs.

De overheid benadrukt dat in Nederland iedereen het recht heeft om zich te kleden zoals diegene wil, ongeacht wat anderen daarvan vinden. Alleen in bepaalde situaties, zoals in genoemde gebouwen en het openbaar vervoer, is het van belang dat mensen elkaar kunnen aankijken en herkennen.

Wanneer iemand met gezichtsbedekkende kleding het openbaar vervoer, overheidsgebouwen of zorg- of onderwijsinstellingen betreedt, kan diegene door een medewerker worden verzocht de gezichtsbedekkende kleding af te doen of de ruimte te verlaten. Als dit niet gebeurt, zou hulp van de politie gevraagd kunnen worden en zou een boete gegeven kunnen worden.

Meer informatie over de wet vind je op rijksoverheid.nl

2. Kun je stellen dat de wet discriminerend uitwerkt?

Het is niet met zekerheid te stellen of de wet discriminerend uitwerkt op grond van godsdienst of geslacht. Hiervoor is namelijk een uitspraak nodig van een oordelende instantie. Het College voor de Rechten van de Mens kan zich hier echter niet over uitlaten, aangezien het eenzijdig overheidshandelen betreft.

Om te bepalen of de wet discriminerend is, zou een civiele procedure op basis van artikel 1 van de grondwet tegen de Staat gestart kunnen worden. Een rechter zou dan kunnen beoordelen of de Staat onrechtmatig handelt. Als alle juridische paden in Nederland bewandeld zijn, is het ook mogelijk de kwestie voor te leggen aan het Europese Hof van Justitie of het Europese Hof voor de Rechten van de Mens.

3. Wat vindt RADAR er verder van?

RADAR betreurt het feit dat in de discussie over de Wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding de nadruk wordt gelegd op boerka’s en nikabs, terwijl de wet ook geldt voor items als bivakmutsen en integraalhelmen. Kortom, gevallen waarbij het gehele gezicht bedekt is of alleen de ogen te zien zijn. De nadruk op boerka’s en nikabs draagt ons inziens bij aan stigmatisering van moslima’s.

Daarnaast vindt RADAR het kwalijk dat in een artikel van Algemeen Dagblad expliciet wordt gewezen op de mogelijkheid van een burgerarrest, wanneer iemand “zich stoort aan de boerka op een plek waar dat verboden is”. Een burgerarrest is in principe in alle gevallen van een strafbaar feit mogelijk. Het specifiek benadrukken of belichten van deze mogelijkheid in relatie tot dit verbod, roept de vraag op wat daarmee wordt beoogd. Een burgerarrest moet overigens in alle gevallen proportioneel zijn, onder meer gelet op de aard van het vergrijp. Als dat niet het geval is, en als niet aan andere specifieke voorwaarden van een burgerarrest voldaan wordt, is bij het burgerarrest gebruikte dwang of geweld strafbaar. In geen enkel geval moedigt RADAR mensen aan om voor eigen rechter te spelen.

4. Wat kun je doen als je gevallen en gevoelens van discriminatie ervaart naar aanleiding van de wet?

Krijg je zelf te maken met discriminatie, intimidatie, islamofobie of andersoortige ongelijke behandeling naar aanleiding van de wet, de berichtgeving en de commotie die erop ontstond? Meld dit dan via www.radar.nl of de app Meld Discriminatie Nu. Alle gevallen en gevoelens van discriminatie kunnen worden doorgegeven. Gespecialiseerde klachtbehandelaars kunnen je bijstaan: niet alleen met een luisterend oor, maar ook met eventuele vervolgstappen zoals bemiddeling (met bijvoorbeeld een werkgever of schoolleiding) of een verzoek om een oordeel bij het College voor de Rechten van de Mens.

5. Wat kun je doen tegen discriminatie van boerka- of nikabdraagsters?

Mocht je getuige zijn van discriminatie of ongelijke behandeling van een boerka- of nikabdraagster, dan kun je ook dat melden. Je kunt namelijk ook namens een ander melden, of melding maken van een incident dat je gezien hebt. Melden is in alle gevallen goed, zodat antidiscriminatiebureaus beter zicht krijgen op de omvang van discriminatie, zowel in het algemeen als op specifieke gronden.

Verder kun je anderen aanspreken op negatieve uitlatingen op dit vlak. Op Twitter is de hashtag #boerkabuddies gelanceerd, waarbij mensen aanbieden een boerka- of nikabdraagster te vergezellen wanneer zij alleen de straat op moeten.

Wilma Bruinen van MEE Rotterdam: Geen voorlichting zonder ervaringsdeskundige

Wilma Bruinen van MEE Rotterdam: Geen voorlichting zonder ervaringsdeskundige

Een brandalarm hoor je niet als je doof bent, waardoor je misschien lekker binnen blijft. De hoeveelheid voeding die je je baby moet geven is niet altijd even logisch als je licht verstandelijk beperkt bent. En mensen met autisme gaan bij een brandalarm niet automatisch naar buiten. Er zijn allerlei beperkingen, zowel zichtbaar als onzichtbaar, waardoor gevaarlijke situaties nóg gevaarlijker kunnen worden. Om hulpverleners daar meer inzicht in te geven, verzorgt MEE Rotterdam trainingen, workshops en voorlichtingen. “Dat doen we nooit zonder ervaringsdeskundige zelf.”

MEE Rotterdam zorgt er niet alleen voor dat mensen met een beperking meer grip krijgen op hun leven, maar ook dat zij beter begrepen worden door mensen zonder beperking. “Door onze trainingen, workshops en voorlichtingen krijgen hulpverleners meer inzicht in de problemen waar mensen met een beperking tegenaanlopen”, zegt Wilma Bruinen, coördinator groepsvoorlichting van MEE Rotterdam. “We nemen altijd een ervaringsdeskundige mee. Als iemand zelf haar of zijn verhaal vertelt, maakt dat veel meer indruk. Pas als je iemand goed begrijpt, kun je als hulpverlener alerter en sensitiever worden.”

Onzichtbare beperkingen

Voor hulpverleners zijn vooral onzichtbare beperkingen een complicerende factor. Denk aan een auditieve beperking, een chronische ziekte als MS, een licht verstandelijke beperking, niet-aangeboren hersenletsel, autisme, et cetera. Voor welzijnswerkers en hulpverleners kan het lastig zijn om de juiste hulp aan te bieden, als niet precies duidelijk is welke problemen er spelen. “Het is daarom van belang om altijd alert te zijn op de mogelijkheid dat iemand een beperking heeft, ook als je die op het eerste oog niet kan zien”, legt Wilma uit. “Door op een respectvolle manier door te vragen kun je achterhalen of iemand met een beperking kampt en daardoor mogelijk specialistische hulp nodig heeft.”

De belangrijkste regel hierbij, is mensen altijd met respect behandelen. “Als je een nieuwe cliënt hebt en het gevoel krijgt dat je belangrijke informatie mist, vraag dan niet direct of diegene een beperking heeft. Dat kan onnodig kwetsen”, legt Wilma uit. “Zo vraag ik bijvoorbeeld terloops naar iemands werkloopbaan en schoolloopbaan. Als iemand antwoordt dat zij of hij Accent gevolgd heeft, dan weet je dat het praktijkonderwijs betreft. Ook zou je kunnen vragen welke baantjes iemand de afgelopen tijd heeft gehad. Stel dat iemand in een jaar tien verschillende baantjes heeft gehad, dan weet je dat die persoon het niet lang kan volhouden op een werkplek. Vervolgens kun je doorvragen of diegene niet zo goed met collega’s overweg kon, of misschien moeite had om op tijd te komen. Door voorzichtig door te vragen, kun je erachter komen of iemand kampt met een licht verstandelijke beperking, een psychische beperking of iets anders.” 

Licht verstandelijke beperking

Welzijnswerkers zouden extra alert moeten zijn op de groep mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB). “In Rotterdam is er een grote groep LVB’ers die niet gezien wordt”, zegt Wilma. “Mensen uit deze groep zijn vaak street wise en verbaal heel handig. Dat houdt in dat ze gemakkelijk meepraten over verschillende onderwerpen, bijvoorbeeld omdat ze termen gebruiken die ze van andere welzijnswerkers hebben gehoord. Hierdoor krijg je al snel de indruk krijgt dat ze jou begrijpen. Daarbij is het ook logisch dat iemand doet alsof zij of hij je begrijpt, omdat de schaamte om hulp te vragen vaak groot is.”  

Wilma vertelt over een vrouw met een licht verstandelijke beperking, die tijdens een voorlichting van MEE als ervaringsdeskundige haar verhaal deelt. “Voor deze mevrouw is het heel lastig om haar dag in te delen. Als je net een baby hebt gekregen, is een vast dagritme van groot belang voor de gezondheid van je kindje. De baby moet op gezette tijden eten, ze moet voldoende slapen en op tijd verschoond worden. Voor iemand met een verstandelijke beperking kan dat een hele opgave zijn, waardoor het kindje mogelijk gezondheidsrisico’s loopt. Het is dus van groot belang dat bijvoorbeeld huisartsen alert zijn op signalen.”

Aannames en onwetendheid

Een ander belangrijk aspect is je bewust zijn van mogelijke vooroordelen en aannames. “Een van onze ervaringsdeskundigen heeft een auditieve beperking”, vertelt Wilma. “Bij voorlichtingen over doofheid vertelt ze over haar kinderen, die allebei kunnen horen. Dat zorgt vaak voor gefronste wenkbrauwen bij de toehoorders, maar in haar geval is er helemaal geen sprake van een erfelijke component. Ze is doof geworden als gevolg van een ziekte.”

Ook een mogelijkheid is dat de persoon in kwestie zelf niet op de hoogte is van haar of zijn onzichtbare beperking. “Stel dat iemand een autismespectrumstoornis heeft, dan is de kans groot dat die persoon daar zelf niet van op de hoogte is. Dat spectrum is zo breed en er zijn zoveel variaties, wat het enorm lastig maakt om daar inschattingen van te maken”, legt Wilma uit. “Bij autisme denken de meeste mensen direct aan overprikkeling, terwijl ik ook verschillende mensen met autisme ken die juist onderprikkeld zijn. Zij ondervinden minder last van lawaai, waardoor ze een alarm wel opmerken maar niet tot actie kunnen overgaan. Dat zijn dingen waar je als welzijnswerker niet direct bij stilstaat.”

Andere aanpak

Zoveel verschillende mensen, zoveel verschillende aanpakken, blijkt wel uit de workshops van MEE Rotterdam. “We geven vaak workshops aan de brandweer, politie of vervoersorganisaties”, zegt Wilma. “Dan gaan agenten bijvoorbeeld zelf rondlopen met een simulatiebril en stok, om een visuele beperking te simuleren. Of ze gaan een stukje in een rolstoel rijden, zodat ze echt ervaren hoe het is om een beperking te hebben.”

De workshops zijn daarbij heel praktisch ingestoken. “Een elektrische rolstoel, bijvoorbeeld, is hartstikke zwaar en die rol je niet zomaar weg in een noodsituatie”, legt Wilma uit. “Als de persoon in deze rolstoel zelf niet meer kan rijden in een noodsituatie, moet je toch die rolstoel zien weg te krijgen. Er zit een functie op om de rolstoel te ‘unlocken’, maar die moet je maar net kennen. Het is dus ontzettend handig om deze trucjes te leren.”

Ook een voorlichting of workshop?

Wil je ook een voorlichting of workshop over leven met een (onzichtbare) beperking voor jouw organisatie? Via MEE Rotterdam Rijnmond kun je een aanvraag indienen.