Mensen die kink beoefenen, maken vaak onbegrip en stigma mee vanuit hun omgeving. Dit artikel legt uit hoe je op een begripvolle manier om kunt gaan met mensen met fetishes en kinks, en stigma kunt verminderen.

(Dit artikel is opgesteld in dialoog met Playroom Collective.)

Fetishes, kinks en BDSM in het kort

Als professional kun je te maken krijgen met mensen die kinks hebben. Dit betekent dat iemand een focus heeft die in de maatschappij niet als “standaard” wordt gezien. Zo’n focus kan de vorm krijgen van een spel, bijvoorbeeld een seksueel spel. Binnen kink praten we van fetishes, rollenspellen en BDSM. Deze aspecten lopen veel in elkaar over.

Bij een fetish voelen mensen zich aangetrokken tot bepaalde dingen. Denk daarbij aan tastbare voorwerpen, zoals een zweep, een bontje of een schoen, maar ook foto’s, woorden, geluiden, geuren en locaties. Vrijwel alles kan een fetish vormen.

Een rol komt naar voren met kleding, met accessoires, en in de omgang met elkaar. Ook kunnen mensen samen spannende dingen doen: elkaar opdrachten geven, elkaar vastbinden, elkaar pijn doen, of elkaar vernederen.

Een specifieke vorm van kink is BDSM. Deze letters staan voor:

• Bondage & Discipline
• Dominantie & Submissie
• Sadisme & Masochisme

Deze activiteiten (en de lichamelijke sporen hiervan) kunnen wel eens vreemd of zorgwekkend overkomen op de buitenwereld. Het is belangrijk om te begrijpen dat deze speelse vorm van contact meestal een bewuste, veilige en vrijwillige keuze is voor de mensen die het doen. Kortom: kinksters doen het omdat ze dat zelf graag willen.

Kink kan seksueel zijn, maar dit is lang niet altijd het geval. Het kan ook een hobby zijn waarbij gezelligheid, techniek, creativiteit, mode en kunst vooropstaan.

Voor sommige beoefenaars is kink alleen een tijdelijk rollenspel, en voor andere mensen is het een dagelijkse manier van leven: een essentieel onderdeel van wie ze als mens zijn.

Geweld of geen geweld?

In de BDSM-gemeenschap kunnen blauwe plekken en wonden het resultaat zijn van vrijwillig intiem contact. Voor kinksters is dit een manier om plezier te beleven, emoties te verwerken, of verbinding te voelen. In deze context is alles in de regel van tevoren besproken en goedgekeurd door alle betrokkenen. Het is dus te vergelijken met sport & spel: denk aan boksen, karate of tikkertje, waarbij er ook duidelijke afspraken zijn over pijnlijke en spannende situaties.

Als zorg- of welzijnsprofessional is het belangrijk om je te beseffen dat blauwe plekken en wonden niet altijd wijzen op misbruik of geweld. Dit betekent natuurlijk niet dat signalen van huiselijk geweld genegeerd moeten worden, maar wel dat er ruimte moet zijn voor een open gesprek waarin de cliënt zich veilig voelt om het eigen verhaal te delen.

Tips voor professionals bij een vermoeden van geweld:

• Vraag op een open en neutrale manier naar verwondingen, zonder direct te oordelen.
• Respecteer de privacy van de persoon en luister naar hun uitleg.
• Neem niet zomaar aan dat BDSM met seks gepaard gaat. Veel mensen spelen met elkaar zonder dat er ooit seksueel contact bij komt kijken; bijvoorbeeld door gezellig samen met vrienden vastbind-technieken te oefenen.
• Weet dat wederzijdse instemming en veiligheid centraal staan in BDSM; fysieke sporen zijn geen bewijs van slachtofferschap.

Ook bij BDSM, net als in elke andere relatie, kan er natuurlijk sprake zijn van ongewild geweld. In het gesprek is het daarom belangrijk om die mogelijkheid ook open te laten.

Risico’s

Bij spel kunnen bepaalde risico’s komen kijken, waaronder:

1. Risico’s op wonden: Deelnemers kunnen spelen op een manier die wonden achterlaat, bijvoorbeeld als ze worden geslagen, geschopt, of gezweept. Er zijn ook vormen van intenser spel, zoals patroontjes maken met naalden in de huid, of worden opgehangen op vleeshaken.
2. Gezondheidsrisico’s: Deelnemers kunnen kiezen voor spel waarbij risico’s worden genomen met gezondheid en hygiëne, bijvoorbeeld penetratieve seks met vreemden zonder condoom, of het langdurig aanhouden van volle luiers.
3. Mentale risico’s: Deelnemers kunnen kiezen voor spel waarbij vernedering centraal staat. Ook met instemming van iedereen kan een dergelijk spel achteraf impact blijken te hebben gehad op iemands mentale gesteldheid.

Rollenspellen

Binnen BDSM worden soms rollenspellen gedaan die voor de omgeving erg verontrustend kunnen lijken, zoals verkrachtingsfantasieën. Dit zijn afgesproken scenario’s waarbij beide partijen instemmen en duidelijke grenzen stellen. Hoewel dit rollenspel lijkt op geweld, is het dat niet: het is een vrijwillig spel dat op elk moment gestopt kan worden met een afgesproken codewoord (“stopwoord”).

Het is belangrijk om als professional te begrijpen dat zulke rollenspellen niet hetzelfde zijn als echte misdrijven. Het verschil zit in de wederzijdse instemming, en in de controle die de deelnemers hebben. Als één van de deelnemers het niet meer wil, stopt het rollenspel namelijk meteen. Daardoor is het te vergelijken met vechtsport of toneel. Je kan het ook vergelijken met een achtbaan, of een enge film: expres samen iets ervaren dat spannend is.

Gemeenschap

Kinksters komen vaak samen in hun gemeenschap. Online gebeurt dat via sociale media zoals fetlife. In grotere steden is er vrijwel wekelijks een offline bijeenkomst. Daarbij kan de focus liggen op gezelligheid (bijvoorbeeld samen naar een museum gaan), op spel, op intiem contact, of op workshops over technieken en materialen. Bij bijeenkomsten zijn in de regel aanspreekpersonen aanwezig met veel ervaring, die de sociale en lichamelijke veiligheid in de groep waarborgen. Instemming en communicatie staan tijdens deze samenkomsten voorop.

Binnen de gemeenschap wordt er gepraat over wensen, grenzen, welke rol iedereen wil spelen, hoe lang een spel kan duren, de intensiteit van elk spel, seksuele risico’s zoals SOA’s, en trauma-triggers. Kinksters kunnen elkaar vragen om referenties voor nieuwe mensen, om de sociale veiligheid nog verder te waarborgen.

Alsnog kan het gebeuren dat een situatie onveilig blijkt te zijn. Er kan bijvoorbeeld iemand in de groep zijn die de sociale regels niet respecteert. Op het moment dat dit ontdekt wordt, kan er al een naar incident hebben plaatsgevonden. Ook kan het nu en dan gebeuren, bijvoorbeeld in de meer “klassieke” kink-gemeenschappen, dat de sfeer heteronormatief of racistisch is, waardoor deelnemers discriminatie kunnen ervaren. Daarom is het belangrijk om niet zomaar aan te nemen dat elke situatie dezelfde hoeveelheid veiligheid biedt.

De tijd die mensen aan kink besteden varieert enorm. Het kan helpend zijn om te vragen hoeveel tijd iemand doorbrengt binnen een rol, om te kunnen onderscheiden in welke situaties iemand met kink bezig is. Waar de ene persoon dit eens paar maand doet, zijn er mensen die 24/7 leven in de door hen afgesproken rollen. Zij kunnen daardoor dus ook op het werk, op school of in de openbare ruimte (stiekem) ervaringen hebben die met kink samenhangen, zoals het dragen van bepaalde voorwerpen onder hun kleding, of het uitvoeren van bepaalde taken. Tref je een cliënt die kink als continu onderdeel van het dagelijks leven ervaart, dan kan je bij een eventuele hulpvraag bewust overleggen hoe dit samenhangt met dagelijkse activiteiten.

Vragen die je als professionals kan stellen over veiligheid:

• Hoe vaak speel je? Op wat voor locaties? Wat zijn de huisregels op die locaties?
• Heb je vaste partners? Heb je hiernaast ook andere partners?
• Voelt het voor jou comfortabel om je grenzen te bespreken? Komt het wel eens voor dat iemand over je grenzen gaat tijdens een rollenspel? Hoe communiceer je hier dan over?
• Welke lichaamsvloeistoffen hebben een rol in jouw spel? En op welke manier? Bijvoorbeeld speeksel, bloed, urine, poep, sperma, braaksel?
• Is er sprake van drugsgebruik tijdens spel of tijdens seksueel contact (chemsex)?
• Is er sprake van verwonding tijdens jouw spel? Met messen, naalden, haken, knuppels, zwepen, prikkeldraad, andere voorwerpen? Worden er vloeistoffen (bijvoorbeeld saline) of objecten (bijvoorbeeld piercings) in wonden ingebracht? Worden er lichaamsdelen afgebonden? Worden er stroomstoten gebruikt?
• Welke voorzieningen zijn er in jouw spel aanwezig om direct te kunnen stoppen? Stopwoorden, een schaar om touw mee door te knippen, extra sleutels voor sloten binnen handbereik, iemand die toezicht houdt?
• Welke vormen van nazorg zijn er in jouw spel? Emotionele nazorg én medische nazorg kunnen gewenst zijn.

Taboe

Sommige mensen hebben fantasieën die erg taboe zijn. Denk daarbij aan fantasieën over kinderen of dieren. Er zijn mensen die hier tekeningen van maken, er verhalen over schrijven, of zich zo verkleden.

(N.B.: Wij bedoelen in dit artikel nadrukkelijk niet het misbruik van echte kinderen of echte dieren. We hebben het hier alleen over mensen die zich op een speelse manier als kinderen en dieren gedragen/verkleden, of die media hierover interessant vinden.)

Als professional is het belangrijk om te begrijpen dat dit niets te maken heeft met pedofilie of bestialiteit. In de regel gaat het om een toneelspel, en een gevoel van: even los kunnen laten, en even geen volwassen mens hoeven zijn. Daarnaast kan het een manier zijn om trauma of ongemak te verwerken: de catharsis van toneel.

Mensen die zich herkennen in (getekende) geseksualiseerde kinderen, noemen zich ook wel littles (Engels voor “kleintjes”). Mensen die aantrekking tot (getekende) fantasiedieren ervaren, of zich herkennen in deze personages, noemen zich ook wel furries (Engels voor “vachtjes”). Zo’n interesse kan de vorm aannemen van een rollenspel, kunst, schrijfwerk, of alleen gezellig samenzijn terwijl iedereen verkleed is. Meestal zijn zulke spellen, tekeningen en verhalen totaal niet realistisch, en lijken ze eerder op cartoons. Het is belangrijk om te weten dat hier grote online subculturen voor zijn, die in de regel niets te maken hebben met misbruik. Überhaupt komt er lang niet altijd seks bij kijken.

Tips voor professionals bij het bespreken van taboes:

• Creëer een veilige omgeving waarin mensen eerlijk durven te praten, zonder direct bang te hoeven zijn voor afwijzing of straf.
• Vraag naar de reden achter het maken van bepaalde beelden, zonder meteen conclusies te trekken.
• Maak duidelijk wat de grenzen zijn van wat wel en niet mag, maar oordeel niet te snel over de mogelijke bedoelingen van mensen.

Een inclusieve benadering

Kinks, zoals fetishes en BDSM, zijn vaak onderdeel van een vrijwillige en veilige beleving van seksualiteit. Blauwe plekken, rollenspelen en seksuele fantasieën hoeven niet te betekenen dat er iets mis is.

Met een open, inclusieve houding kun je als professional de juiste ondersteuning bieden aan mensen die kink beoefenen, waardoor je helpt om stigma te verminderen en veiligheid te bevorderen.

Een lijst met links

Meer vragen over…