Identiteit en wortels – Samuel Liverpool over het koloniaal verleden en het sociaal domein
Als sociaal professional werk je dagelijks met mensen met verschillende achtergronden. Je biedt ondersteuning bij complexe problemen en helpt cliënten om hun weg te vinden in de samenleving. Maar wist je dat veel hedendaagse problemen dieper liggen dan ze op het eerste gezicht lijken? Om mensen écht te begrijpen en te helpen, moeten we durven kijken naar onze geschiedenis. Het koloniaal verleden en de doorwerking daarvan spelen namelijk nog elke dag een grote rol in het leven van veel cliënten en professionals.
Ervaringsdeskundige en oud-jongerenwerker van Pameijer Samuel Liverpool vertelt in een openhartig interview hoe hij deze invloed merkte in de praktijk. Zijn verhaal biedt waardevolle lessen voor teams en organisaties in het sociaal domein. Samuel groeide op in een gezin dat getekend is door migratie binnen het koloniaal verleden. Als puber kwam hij vanuit Aruba naar Nederland en ervoer hij een grote cultuurschok, waarna hij zijn roeping vond in het Rotterdamse jongerenwerk en de sociale psychiatrie. Vanuit deze rijke levenservaring zet hij zich vandaag de dag gepassioneerd in om professionals te onderwijzen over historische trauma’s en de impact daarvan op de identiteit van cliënten.
De impact op identiteit en hulpverlening
Vaak wordt er gedacht dat het koloniaal verleden een afgesloten hoofdstuk is. Niets is minder waar. In de dagelijkse praktijk van de sociaal psychiatrie en het jongerenwerk zien we dat een ‘gebroken identiteit’ vaak een dieperliggende oorzaak is van problemen. Het eurocentrische onderwijs in Nederland begint de geschiedenis van niet-Europese mensen vaak pas bij de slavernij. Dit doet alsof hun identiteit daar pas begon. Dit zorgt voor een onvolledig zelfbeeld. Sam legt uit:
“Het slavernijverleden is maar een deel van de identiteit van een niet-Europeaan van Afrikaanse oorsprong. Voor die tijd bestonden de voorouders ook al. Het is belangrijk dat we dat stuk geschiedenis ook kennen.”
Wanneer we in behandelplannen of ondersteuningstrajecten het koloniaal verleden en de doorwerking ervan negeren, missen we een belangrijk puzzelstukje. Cliënten voelen zich daardoor niet volledig begrepen, wat een succesvolle begeleiding in de weg kan staan.
Spanning op de werkvloer doorbreken
Praten over onderwerpen zoals racisme en het slavernijverleden is niet altijd makkelijk. Er ontstaat snel spanning of weerstand. Veel witte collega’s vinden deze gesprekken confronterend. Er is vaak een angst om iets verkeerds te zeggen of om beschuldigd te worden. Sommige mensen ervaren de discussie alsof er iets van hen wordt afgepakt, zoals tradities.
Hoe kun je hier als professional het beste mee omgaan? Sam deelt een aantal praktische adviezen:
- Houd elkaar een spiegel voor: Trek het onderwerp breder en laat zien dat wreedheden en uitsluiting helaas menselijke eigenschappen zijn, los van zwart-witdenken. Dit helpt om de verdediging te verlagen en nodigt uit tot reflectie op de eigen geschiedenis.
- Toon empathie: Verplaats je in de emotie van de ander. Verandering roept vaak angst op. Door te luisteren naar die angst, ontstaat er ruimte voor een echt gesprek over aanpassing en inclusiviteit.
- Kies voor een ‘bottom-up’ aanpak: Soms werken grote, abstracte discussies over beleid niet direct op de werkvloer. Breng het onderwerp dichtbij de dagelijkse realiteit van je team of cliënten. Praat bijvoorbeeld over universele thema’s zoals pesten en uitsluiting. Vanuit die herkenning kun je makkelijker de link leggen naar grotere maatschappelijke patronen.
Lees-, luister- en kijktips
-
Bekijk hier de documentaire op YouTube
The Trauma of Colonialism van dr. Joy DeGruy (bekend van haar werk rondom Post Traumatic Slave Syndrome). Een aanrader om de psychologische impact van generatie op generatie te begrijpen.
-
Bekijk het interview via YouTube
Interviews met Desi Bouterse waarin de complexiteit en de diepe politieke en maatschappelijke spanningen rondom het postkoloniale Suriname en landsbelangen duidelijk worden.
-
Bekijk welke historici en academici hierover schrijven
Verdiep je in de geschiedenis van Afrika en Azië van vóór de koloniale tijd, zoals bijvoorbeeld dr. Joy DeGruy, James Baldwin, Frantz Fanon (Black Skins, White Masks) en Cheikh Anta Diop. Dit helpt om los te komen van het eurocentrische perspectief in je werk.
Aan de slag binnen jouw organisatie
Wil je het koloniaal verleden en de doorwerking ervan bespreekbaar maken bij jouw leidinggevende of team? Een goede voorbereiding is het halve werk. Managers en leidinggevenden moeten vaak beslissingen nemen op basis van financiën en resultaten. Zorg er daarom voor dat je jouw ideeën goed onderbouwt.
Laat concreet zien wat de toegevoegde waarde is voor de cliënten en het team. Als je kunt aantonen dat cultuursensitief werken en historisch besef zorgen voor betere zorg en minder uitval, zal een leidinggevende sneller achter je staan. Zoek binnen of buiten je organisatie naar bondgenoten, zoals psychologen of coaches die al ervaring hebben met deze thema’s, om samen sterker te staan.
Sluit je aan bij het netwerk van IDEM!
Wil jij ervaringen uitwisselen met andere sociaal professionals in Rotterdam? En wil je samen bouwen aan een inclusieve en historisch bewuste hulpverlening? Meld je dan aan voor het netwerk van IDEM Rotterdam. Samen zorgen we voor een stad waar iedereen meetelt.
